logo Balloon Pages

bk social links    facebook 32 twitter 32 rss 32

 

  • Home
  • Info
  • Geschiedenis ballonvaren
  • Geschiedenis volledig

Geschiedenis volledig

Geschreven door Luc Van Geyte op 24 maart 2011

De mens heeft altijd willen vliegen. Voor hij erin slaagde verliepen vele eeuwen. Verwonderd had de mens toegekeken naar het verschijnsel van een vogelvlucht. Velen voelden zich geroepen dit na te bootsen met soms desastreuze afloop als gevolg. Toen men slaagde met zijn pogingen om te vliegen, vloog men niet zoals een vogel. Men dreef als een wolk.
Door het concept van de luchtballon is men er uiteindelijk dan toch in geslaagd om die eeuwenoude droom te verwezenlijken.

Een droom zo oud als de mensheid

IcarusDe bekendste en schoonste van alle Griekse legenden is die van Daedalus en zijn zoon Icarus.

Daedalus werd samen met zijn zoon op het eiland Kreta gevangen gehouden door de wrede koning Minos. Gedreven door zijn verlangen naar vrijheid vervaardigde Daedalus met behulp van vogelveren heel kunstig samengestelde vleugels, de veren waren met was bevestigd en Daedalus hechtte een paar van deze vleugels aan zijn eigen lichaam en een paar aan het lichaam van zijn zoon. Samen verhieven zij zich in de lucht, maar Icarus kwam te dicht bij de zon. De was smolt en Icarus stortte in zee en verdronk. Sindsdien draagt die zee de naam Icarische Zee.

Henry Cavendish (10-Oct-1731 Nice – 24-Feb-1810 Londen) was een Engels natuurkundige. Hij bezat een groot vermogen die hem in staat stelde als onafhankelijk geleerde onbeperkt onderzoekingen te kunnen uitvoeren. Hij ontdekte onder andere het waterstofgas in 1766 en de stikstof in 1772. Waterstofgas is zeer brandbaar wanneer het met lucht wordt vermengd. Daardoor werd het gas met grote voorzichtigheid behandeld. De Fransen noemden het gas vanwege de grote brandbaarheid, ook "air inflammable" (brandbare lucht). De Duitsers noemden het "Knallgas". Volgens Cavendish had het gas een gewicht van slechts 1/14de van lucht. Zich bewust van de explosieve eigenschappen van dit gas noemde hij het 'flogiston', in de 18de eeuw de naam van het element dat naar men meende voorkwam in alle brandbare stoffen. Dit gas zou pas later bekend worden als waterstofgas en hoewel Cavendish toen reeds meedeelde dat het lichter was dan de lucht, realiseerde noch hij noch iemand anders zich, dat dit gas de luchtvaart met luchtschepen mogelijk zou maken.


In 1781 vulde Tiberius Cavallo (1749 - 1809) een aantal dierlijke blazen met waterstofgas, doch toen de proefnemingen faalden, zocht Cavallo naar een ander middel om met het gas proeven te nemen en kwam op de gedachte zeepbellen te blazen, gevuld met waterstof. De zeepbellen stegen snel in de lucht en het volgende jaar op 20 juni 1782 beschreef Cavallo zijn experimenten in een bijeenkomst van de Royal Society, waar men voor een en ander zeer veel belangstelling toonde.Het was in datzelfde jaar dat een definitieve stap gezet werd naar de verdere ontwikkeling van de eerste praktische luchtballon, alhoewel merkwaardig, het hefvermogen verkregen werd door middel van hete lucht en niet door middel van het pas gevonden waterstofgas.

De gebroeders Montgolfier

MontgolfierZittend voor de openhaard had Joseph Montgolfier een daar te drogen gehangen rok van zijn vrouw zien opbollen, in de rook van het vuur. Het principe van stijgende warme lucht was toen nog niet tot hem doorgedrongen.
Joseph en Etienne Montgolfier beheren in Annonay een papierfabriek. De twee gebroeders experimenteren met kleine papieren ballons. De eerste vloog in brand, maar een tweede ging al aardig omhoog, toen de lucht binnenin warm was geworden.

Na enkele proefnemingen kwamen zij er echter al gauw achter dat eigenlijk de warme lucht de hefkracht verschaftte. Zij besloten direct een nieuwe proef te nemen. Gezien zij papierfabrikanten waren ondervonden zij geen moeilijkheden een zak te maken die het meest geschikt zou zijn voor hun doel. Nadat zij de zak even boven het vuur hadden gehouden steeg deze onmiddellijk tot aan het plafond van de kamer waarin de proef werd gehouden. Verheugd werd nog een grotere zak gemaakt maar deze keer van tafzijde. Toen papier werd verbrand onder de opening van de zak, steeg deze ook in de lucht. Andere proeven volgden: grotere ballons werden gebruikt en men deed de proeven in de tuinen van het kasteel Brogieux. Verschillende belangstellende familieleden waren daarbij aanwezig. Zij sloegen de verrichtingen van de beide broers met gemengde gevoelens gade. Groot was echter hun verbazing toen de ballon steeg tot een hoogte van ongeveer 20 meter en toen langzaam weer daalde. De resultaten van hun proefnemingen werden aan de Franse Academie voor Wetenschappen meegedeeld. Op 5 juni 1783 was er te Annonay een vergadering van Gedeputeerden van de Staten van Vivarais. Daardoor waren er vele autoriteiten te Annonay aanwezig. De broers kondigden de dag daarvoor, 4 juni, aan als de grote proefdag.

JozefEtienneHeel Annonay was verzameld om niets van het spektakel van de papierfabrikanten te missen. De overtuiging heerste echter, dat de ballon met een doorsnede van 10 meter, onmogelijk in de lucht zou kunnen gaan enkel en alleen als gevolg van een beetje stro en vuur. Het geheel werd meer beschouwd als zijnde een reclamestunt van de beide papierfabrikanten. De behaalde successen werden uiteindelijk bevestigd toen het vuurtje flink werd opgepord. De ballon steeg tot 300 meter en dit tot grote verbazing van de vele toeschouwers. Na ongeveer 1 kilometer door de lucht te hebben gezweefd daalde de ballon zachtjes neer. Dit evenement veroorzaakte grote beroering onder de toeschouwers. Deze snapten in de verste verte niets van het natuurkundige verschijnsel. Echter wordt algemeen de 4de juni 1783 beschouwd als de officiële geboortedag van de luchtballon. Als een lopend vuurtje ging het nieuws, over de opstijging van de ballon, door Frankrijk en bereikte zo Parijs. Het bericht werd met ongeloof aanhoord. Toen zeer betrouwbare lieden bevestigden het evenement met eigen ogen te hebben aanschouwd, benoemde één van de ministers een Commissie van Onderzoek. Nadat de twijfel voorgoed was weggenomen, werden de heren Montgolfier uitgenodigd om op kosten van de staat naar Parijs te komen om aldaar hun proef te herhalen.

Professor A. C. Charles

CharlesNa de succesvolle proeven met ballons die de gebroeders Montgolfiers uitvoerden, werd door verschillende geleerden gezocht welk natuurkundig verschijnsel precies de ballonnen deden opstijgen. Vele gissingen werden gedaan totdat een Parijse natuurkundige, professor Jacques A. C. Charles, ontdekte welke kracht de ballons van de Montgolfiers had doen omhoog stijgen. De beredenering was dat, warme lucht lichter was dan koude lucht die aldus de ballon optilde. Professor Charles redeneerde verder dat er ook andere gassen moesten zijn die lichter dan lucht waren en die zo hetzelfde resultaat zouden teweeg brengen. Een ballon gevuld met het zeer lichte waterstofgas zou volgens Charles hetzelfde hefvermogen hebben als een warme luchtballon. De professor liet het niet bij deze theorieën, maar toetste zijn ideeën met grote voortvarendheid aan de praktijk. Daarvoor had hij in de eerste plaats een ballon nodig met een inhoud van ongeveer 40 kubieke meter. Voor de ballon zouden twee werktuigkundigen, de gebroeders Robert, zorgen. Kort tevoren hadden zij een rubberoplossing ontdekt waarmee men een stof luchtdicht kan maken. Ze maakten een ballon van aldus geprepareerd taf, met een diameter van slechts 4 meter. Het volgende probleem was de bereiding van het waterstofgas; tot dusver was dit gas enkel maar in kleine hoeveelheden aangemaakt. In de tuin van de broers Robert liet Charles een groot vat opstellen gevuld met ijzervijlsel. Door er verdunt zwavelzuur over te gieten ontstond waterstof, die via een buisleiding naar de ballon werd gevoerd. Het vullen van de ballon kostte niet minder dan drie dagen. Op 25 augustus 1783 werd uiteindelijk de ballon, onder het oog van enkele duizenden Parijzenaars, aan een lijn tot een hoogte van ongeveer 30 meter opgelaten. Men wilde na deze succesvolle proef, de ballon eens vrij laten opstijgen. Op 27 Augustus 1783 kondigde een salvo kanonschoten op het Champs de Mars, de plek waar een eeuw later de Eiffeltoren zou verrijzen, aan dat de ballon van Charles gevuld met waterstof ging opstijgen. Reeds was een ontzagwekkende menigte toegestroomd waar de ballon opgesteld stond. Volgens verslagen uit die tijd waren er zeker 300.000 mensen op het plein verzameld. Parijs telde in die tijd slechts ongeveer 600.000 mensen zodat men gerust kan stellen dat de helft van Parijs naar het evenement kwam kijken. De morgen was koud en stormachtig en sterke rukwinden en zware regenbuien bleven gedurende de hele dag aanhouden, waardoor een opstijging onmogelijk was. Het slechte weer had echter geen invloed op het enthousiasme van de menigte, welke gestadig bleef aangroeien. Tegen het einde van de namiddag klaarde het weer op en steeg de ballon majestueus de lucht in. Dit was de eerste 'vrije' vaart van wat men later een 'Charlière' zou gaan noemen in tegenstelling tot de ballons van de gebroeders Montgolfier die men 'Montgolfières' noemde. De vlucht zonder passagier was een volledig succes: de ballon steeg tot een hoogte van ongeveer 1000 meter voor men hem uit het oog verloor. Na een vlucht van ongeveer 25 kilometer daalde de ballon bij het dorp Gonesse, waar een aantal brave landbouwers bezig waren de gewassen binnen te halen. Het fel beschilderde gevaarte zakte langzaam omlaag en kwam tussen de korenschoven terecht. De verschrikte en bijgelovige dorpelingen schrokken zich uiteraard een ongeluk en direct werd gedacht aan duivels, spoken en geesten. De meeste dorpelingen zochten bescherming in de kerk maar enkele moedige boeren trokken ten aanval met hooivorken en dorsvlegels om het monster te verdelgen. Weldra bleef er van de ballon niet veel meer over dan enkel wat vellen en lappen.

Om voortijdige vernietiging van volgende luchtvaartuigen te voorkomen stelde de overheid een premie in het vooruitzicht voor diegenen die een gevonden ballon zo gaaf mogelijk aan het Hotel de Ville (stadhuis) of bij de Maire (burgemeester) afleverden. Intussen had men de resten van de ballon naar Parijs teruggestuurd, waar professor Charles de restanten grondig doorzocht. Het bleek dat er in het omhulsel een scheur zat, die niet door het boerengeweld veroorzaakt kon zijn. Zijn conclusie was dat door de uitzetting van het gas een scheur zou zijn ontstaan. Dit kon, zo meende hij, twee oorzaken hebben: de vermindering van de luchtdruk of verwarming van het gas door de zonnewarmte boven de wolken.

De geslaagde vlucht van de ‘Globe’, zoals Charles de ballon had gedoopt, betekent het begin van een strijd tussen de Gasballon en de Heteluchtballon.

Voorbereiding tot een bemande vlucht

Onder de toeschouwers, die bij de opstijging van de Charlière op het Champs de Mars aanwezig waren, was ook Etienne Montgolfier. Met grote interesse had hij de opstijging gadegeslagen en voelde dat hij in professor Charles een grote rivaal had. De gebroeders Montgolfier waren ondertussen door minister Breteuil en diens Commissie, uitgenodigd een nieuwe proef te nemen en dit in aanwezigheid van koning Lodewijk XVI. In Parijs woonde een papierfabrikant, genaamd Reveillon. De gebroeders Montgolfier waren hiermee goed bevriend en samen maakten ze een grote spindelvormige ballon met een doorsnede van 12 meter. Het dunne canvas van de ballon werd met papier beplakt. Op 11 september was de ballon klaar en in nauwelijks 10 minuten tijd met warme lucht gevuld. De volgende dag werd de proef herhaald in aanwezigheid van de Commissie Breteuil. De ballon werd aan een paar lange lijnen steeds weer opgelaten en ook weer ingehaald. De proef in aanwezigheid van de koning werd vastgesteld op 16 september. Doordat het weer echter plotseling omsloeg met veel wind en regen werd de ballon dusdanig beschadigd dat er niet veel bruikbaars van over bleef. De Montgolfiers bleven niet bij de pakken zitten; na 4 nachten en 5 dagen hadden ze een tweede ballon klaar. Nu had de ballon een ietwat rondere vorm gekregen. Een eerste proef op de avond van de 18de september werd met succes uitgevoerd. De volgende dag zou de proef in aanwezigheid van de koning uitgevoerd worden. Het ganse geval werd zorgvuldig opgevouwen en naar de paleistuinen van Versailles vervoerd, klaar voor de koninklijke opstijging.

Montgolfier-MandOm iets meer te doen dan concurrent Charles deed, is besloten aan de ballon een mand te hangen en daarin een haan, een schaap en een eend de luchtreis te laten meemaken. Opnieuw was een enorme menigte opgedaagd te Versailles om de ballon te zien opstijgen. De ganse vertoning was zorgvuldig voorbereid en in de namiddag van 19 september 1783, werd met een kanonschot het teken gegeven dat de opwarming van de ballon kon beginnen. Na enige tijd verhief de Montgolfière zich gracieus ten hemel, de korf met de drie dieren met zich mee voerend. De ballon steeg tot ongeveer 500 meter hoogte en de eerste levende lading werd over een afstand van ongeveer 3 kilometer in 8 minuten vervoerd. De ballon landde in het bos van Vaucresson waar het touw in de boomkruinen verward raakte. Twee jagers moesten de korf uit de boomtop plukken en men constateerde dat de haan een gekneusde vleugel had, de beide andere dieren waren ongedeerd. Men boog zich diepzinnig het hoofd over wat de oorzaak zou kunnen zijn van de gekneusde vleugel, maar vrij spoedig kwam men erachter dat bij de onzachte landing in de boomtop het schaap op de haan moest hebben getrapt.

Menselijke reizigers

De volgende stap was vanzelfsprekend een proefvlucht met een mens als passagier.

Bij de landing van de ballon met de dieren had zich een jongeman bevonden, die behulpzaam was geweest bij de berging van de ballon en de korf. Zijn naam was Jean François Pilâtre de Rozier (30-Mar-1754 – 16-Jun-1785). Hij was geboren te Metz en had medicijnen, scheikunde en natuurkunde gestudeerd. Pilâtre de Rozier had zich spontaan aangeboden bij de gebroeders Montgolfier om als opvarende aan een ballonvaart deel te nemen. Zijn opleiding deden de beide broers besluiten met het voorstel akkoord te gaan. Men toog aan het werk om een grote ballon te bouwen die zeker twee personen kon vervoeren. Het werd een ovaalvormige ballon, opzichtig beschilderd, met een inhoud van 1700 kubieke meter, een diameter van 16 meter en een hoogte van 23 meter. Aan de onderzijde van de ballon bevond zich een rieten balkon met een breedte van 1 meter die met touwen aan het grote ballonlichaam was bevestigd. Hierop zou de luchtvaarder kunnen staan en het vuur verzorgen, dat in een korf brandde, welke onder de 5 meter brede opening hing. De ballon was klaar op 15 oktober 1783 en in de tuin van de bevriende papierfabrikant Reveillon werden de eerste proeven genomen. Aan een lang touw van 25 meter en later aan een touw van 100 meter werd de ballon, bemand door de Rozier, op en neer gelaten. Op 17 oktober 1783 kreeg de Rozier een adellijke passagier bij zich die luisterde naar de naam Markies d'Arlandes. Deze was majoor in het Koninklijke Franse Leger en zijn aanwezigheid was niet zomaar toevallig. Een vrije ballonvaart met menselijke passagiers was namelijk nog niet door de koning goedgekeurd. De motivatie was dat zijne majesteit verklaarde geen mensenlevens in de waagschaal te willen stellen, enkel en alleen om aan de sensatielust van het publiek tegemoet te komen. Het was de Markies d'Arlandes, die als bemiddellaar tussen de koning en de ballonvaarders, bij zijne majesteit uitvoerig betoogde dat de wetenschap met zulk een verbod niet gediend was. Hierop besliste de koning dat als experiment werd toegestaan om twee ter dood veroordeelde misdadigers als passagier in de ballon mee te nemen. Indien zij de vlucht zouden overleven konden zij in vrede gaan. De ambitieuze Rozier was er het hart van in, dat twee ter dood veroordeelden de eer zouden krijgen als eerste mensen het luchtruim in te gaan. Dit was voor hem onverdraaglijk en via invloedrijke kanalen wisten hij en de markies de koningin Marie-Antoinette te beïnvloeden, zodanig dat zij alsnog toestemming van de koning verkregen tot het maken van de eerste bemande vlucht.

MontgolfierIn de vroege ochtend van 21 November 1783 gonst het in de anders zo stille tuinen van het paleis in het Parijse Bois de Boulogne van bedrijvigheid. Het is grauw en winderig. In het weinige ochtendlicht werken nijvere handen aan de voorbereiding van een groots én historisch moment. Voor het eerst in de geschiedenis zal een mens los van de aarde in de lucht zweven.

Op de grond wordt een fors vuur opgestookt. Tergend langzaam laat de daarvan opstijgende lucht een boven het vuur bevestigd gevaarte opbollen. Twee uur duurt het om de 21 meter hoge ballon van de gebroeders Montgolfier stijgklaar te krijgen.
Iets voor twee die middag maakt de ballon zich langzaam los van de grond. Aan boord zwaaien Jean François Pilâtre de Rozier en markies d'Arlandes naar de snel kleiner wordende mensenmassa. Honderdduizenden Parijzenaars zijn getuige van de gebeurtenis.

De ballon steeg naar 900 meter, stak de Seine over, en precies 25 minuten na de wonderbaarlijke opstijging landde hij op 8 kilometer van het vertrekpunt.
De beide mannen bleken ongedeerd, ongetwijfeld tot grote verbazing van koning Lodewijk XVI.

En Charles wou niet onder doen

CharliereNa die vaart met de Montgolfière is het hek nu helemaal van de dam. Natuurlijk moet nu ook Charles zelf met zijn gasballon de lucht in. Dat gebeurt op 1 December vanuit de 'Tuilerieën', precies tien dagen na de stunt van Pilâtre de Rozier. Ondertussen had Charles een grote waterstofballon gefabriceerd die hij met grote genialiteit alreeds voorzien had van bijna alle belangrijke onderdelen, die tot op heden – en nauwelijks gewijzigd – nog in gebruik zijn. Vanaf nu bleef de vulslurf tijdens de vaart open, zodoende kon hierlangs bij uitzetting gas ontsnappen, en hij laste ook een optie in om zelf gas te laten ontsnappen zodat men de ballon, wanneer men dat wilde, kon laten dalen.
In een soort gondel, goed voorzien van voedsel, extra kleren, instrumenten en zelfs zandzakken als ballast steeg Charles, met één van de gebroeders Robert als passagier, op.
De tocht werd een compleet succes. De wind voerde hen in 2 uur naar Nesle, 27 mijl van Parijs. Daar stapte Robert uit en Charles besloot zonder hem een tweede tocht te maken. Met slechts één passagier steeg de ballon pijlsnel tot bijna 3000 meter en Charles onderging de sensatie de zon op één dag tweemaal te zien ondergaan. Omdat hij last had van kou en van oorpijn kwam hij naar beneden. Hij maakte een zeer geslaagde landing.
In tegenstelling tot de heteluchtballon is de techniek van de gasballon in principe al ruim 200 jaar dezelfde. Alleen het vullen is tegenwoordig wel wat simpeler dan vroeger en door de uitvinding van de scheurbaan is het landen een stuk veiliger geworden.

Ballonkoorts

De luchtvaart bestond nog geen twee maanden, toen er zich reeds een Belg in het luchtruim verhief. Het was prins Charles-Joseph de Ligne, die als eerste niet-Fransman als passagier meevloog in een heteluchtballon.. De Academie van Wetenschappen van Lyon vroeg Joseph Montgolfier een reuzenballon te vervaardigen, die zes personen zou kunnen vervoeren. Op 16 januari 1784 was deze ballon gereed voor de eerste vlucht. De ballon zou worden bestuurd door Jean François Pilatre de Rozier, die begeleid zou worden door Joseph Montgolfier en vier passagiers, de edellieden graaf De Dampierre, graaf De Laurencin, Luitenant-kolonel graaf Laporte d'Anglefort en de Belgische prins Charles-Joseph de Ligne. Een eerste poging om op te stijgen mislukte, doordat de ballon door sneeuw en ijsvorming te zwaar was geworden.

LaFlesselesOp 19 januari besloot De Rozier een tweede poging te wagen. Daar het omhulsel van de ballon, dat gemaakt was van doek en papier, door de weersomstandigheden erg verzwakt was, stelde De Rozier voor om slechts drie in plaats van vier passagiers mee te nemen. Er wordt beweerd dat de vier edelen prompt hun zwaard trokken om te beletten dat ze uit de ballon zouden worden gezet. De eersten ter wereld die hun luchtdoop ontvingen, moesten hun plaatsen met de wapens verdedigen. Er stond De Rozier niets anders te doen dan met de zwaar beladen ballon op te stijgen. Maar op die dag kregen niet alleen de edellieden hun luchtdoop, maar ook de eerste 'blinde passagier'. Een jongeman uit Lyon, die Fontaine heette, sprong vliegensvlug in de ballon op het ogenblik dat die de grond verliet. Door het extra gewicht van de jongeman en door het feit dat de helpers hadden vergeten twee touwen, die de ballon vasthielden, los te maken, verliep de start bijna desastreus. De ballon sleepte over de grond en even leek het erop dat het gevaarte in de bomen terecht zou komen. Toch slaagde de bestuurder erin op te stijgen, en onder het gejuich van de naar schatting 100.000 toeschouwers verhief zich de 'La Flesselles' in de lucht. Lang zou de vlucht echter niet duren, want er ontstond plotseling een lange scheur in de ballon. Die scheur werd steeds groter, de ballon kwam met een klap op de grond terecht en vatte vlam. Toch brachten de passagiers het er heelhuids af. De vermetele ballonvaarders werden in de stad Lyon een nacht lang als helden gevierd

De ballonkoorts blijft niet tot Frankrijk beperkt. Ook al noemen de Engelsen deze Franse stunt in eerste instantie een dwaasheid en van weinig nut, toch wordt al op 25 november 1783 van de Engelse bodem een ballonnetje opgelaten, weliswaar door een Italiaan die daarvoor de techniek van de gebroeders Montgolfier gebruikt.
Een jaar later volgen dergelijke experimenten in Italië, Oostenrijk, Schotland en de Nieuwe Wereld (Amerika).

BlanchardToch blijft het grote nieuws voorlopig nog uit Frankrijk komen. De man die daar voor zorgt is Jean-Pierre Blanchard, de eerste beroeps onder de ballonvaarders. Voor de geschiedenis blijft hij bewaard, omdat hij belangrijke pogingen doet zijn ballon bestuurbaar te maken. In een eerste poging bevestigt hij een door hem zelf vervaardigde gondel aan een ballon, die opvalt door de op vleugels lijkende roeiriemen, een roer en een soort parachute. Zo zouden richting, snelheid en hoogte door hem zelf te regelen zijn.

Het zou echter nog meer dan 100 jaar duren voor men zich, echt tegen de wind in, kon voortbewegen in een luchtvaartuig.

Nee, de eerste Franse avonturen van Blanchard worden geen succes. Hij neemt de wijk naar Engeland, daar ontstaat het plan om per luchtballon Het Kanaal over te steken. Een uitdaging die ook door Pilâtre de Rozier was ontdekt.

PilatreHet wordt dus weer een race tegen de tijd. Pilâtre de Rozier die tegen de gangbare westenwind vanuit Frankrijk wil oversteken en Blanchard, normaal gesproken met de wind in de rug, vanuit Engeland.
Blanchard lukt er, op 7 Januari 1785, als eerste in om Het Kanaal over te steken in het gezelschap van dr.John Jeffries.

En Pilâtre de Rozier? Die heeft moeten wachten tot de wind was gedraaid in een voor hem gunstige richting. Met een bizare combinatie van een heteluchtballon en een gasballon, levensgevaarlijk – een openvuur zo dicht bij een massa licht ontplofbare waterstof – stijgt Pilâtre samen met Pierre Romain op tot zo'n 1500 meter. En dan gebeurd, wat achteraf voorspelbaar is, het open vuur doet de gasballon vlam vatten en Pilâtre de Rozier, 's werelds eerste ballonvaarder, stort voor de ogen van vele toeschouwers te pletter. Negentien maanden na zijn eerste vaart is hij ook het eerste dodelijk slachtoffer van deze wonderbaarlijke uitvinding.

Maar de opmars van de Luchtballon is niet meer te stoppen...

LeGeantDe negentiende eeuw stond in het teken van de ballonrage en in 1864 kwam zelfs de grootste ballon ter wereld naar België. De fotografiepionier Félix Tournachon, alias Nadar, vloog met zijn Géant van Brussel naar Ieper. Die reuzenballon bood plaats aan 13 personen, was gemaakt van 20.000 vierkante meter zijde en bevatte 25.000 kubieke meter gas. Ballonopstijgingen bleven hele drommen volk trekken.

Gedurende een ruime periode nam de gasballon wel het overwicht en was de heteluchtballon van het toneel verdwenen. Het was wachten tot 1960 – het ogenblik dat de Amerikaan Yost de moderne gasbrander had geconstrueerd – om de heteluchtballon terug in het luchtruim te zien verschijnen.
Thans zijn er over de ganse wereld nog een kleine honderd gasballons maar enkele duizenden heteluchtballonnen.

GreenDe 'Laatste' uitdaging

Vanaf het prille begin van de ballonvaart was men op zoek naar een nieuwe uitdaging. Jean-Pierre Blanchard en Pilâtre de Rozier wilden Het Kanaal (tussen Engeland en Frankrijk) overvaren met hun ballon. Tot op de dag van vandaag is dit voor de 'gewone' ballonvaarder nog altijd een grote uitdaging, zeker in de richting van Frankrijk naar Engeland omdat de kans vrij groot is dat men land mist.

De volgende uitdaging die men aanging was het 'veroveren' van de Atlantische Oceaan...twee van de beroemdste 19de-eeuwse luchtvaarders – Charles Green in Engeland en John Wise in Amerika, deelden het verlangen de eerste transatlantische ballonvaart te maken. Green sprak met kennis van zaken over westelijke luchtstromingen maar hij waagde de tocht nooit. Zijn bekendste tocht – 480 mijl van Londen naar het Duitse hertogdom Nassau – werd op 7 en 8 november 1836 gemaakt in een ballon (70.000 cu ft) die na de tocht 'Nassau' werd gedoopt.

In de hoop te bewijzen dat een West-Oost oversteek van de Atlantische Oceaan mogelijk was, vertrok Wise met drie medereizigers op 1 juli 1859 uit St. Louis in zijn ballon 'Atlantic' genaamd voor een proefvlucht boven land. Na 1285 kilometer raakten zij in een storm verzeild en maakten een noodlanding op het Ontariomeer. De ballon werd door de wind meegesleurd en op de oever in een bos aan stukken gereten. Het gevestigde afstandsrecord bleef echter een halve eeuw ongebroken.

De eerste echte poging om daadwerkelijk de Atlantic te overwinnen werd pas in 1958 ondernomen aan boord, van de 'Small World' (de ballon die hiervoor gebruikt werd was een gasballon – inhoud 53.000 cu ft waterstof), bevonden zich Colin Mudie, zijn vrouw Rosemary, Bushy Eiloart en zijn zoon Tim. Men strandde ongeveer halfweg na 2223 km, de rest van de reis werd afgelegd in de gondel die in feite niets meer was dan een reddingsboot... Gelukkig

In totaal zouden er 14 pogingen nodig zijn vooraleer men er in slaagde. In 1978 wisten Maxie Anderson, Ben Abruzzo en Larry Newman, aan boord van de Double Eagle II, van Amerika (Maine) naar Frankrijk (Evreux) te varen (4997 km in iets minder dan 6 dagen).

Later moest ook de Stille Oceaan er aan geloven.

Atlantic-Trio

En toen begon men luidop te dromen van een non-stop ballonvaart rond de wereld

BreitlingIIIDe eerste poging, in 1981, was ook nu weer niet meteen succesvol. In totaal bleken er niet minder dan 22 pogingen nodig om er in te slagen. Sommige hiervan kwamen zelfs niet eens écht van de grond. Verschillende records werden er gebroken in duur én afstand, maar het echte doel werd niet bereikt. Het was wachtten op Bertrand Piccard en Brian Jones die, met de Breitling Orbiter III, in 1999 de eer opstreken. Na 20 dagen was ook de 'Laatste' uitdaging tot een goed einde gebracht.


In 2001 zou Steve Fossett het nog eens overdoen, wat zijn prestatie dàt tikkeltje meer glans gaf was het feit dat hij het solo deed (in 15 dagen). Daar waar Piccard en Jones een drukcabine gebruikten deed Fossett het met een 'gewone' gesloten gondel, dit betekent dat hij gedurende meer dan de helft van de vaart verplicht was om een zuurstofmasker te dragen (boven 4000 meter).
En hij was de eerste die het aandurfde om het boven het zuidelijk halfrond te wagen, dit betekende dat hij 95 % van de tijd boven water zat én de kans zeer groot was dat hij bij het overschrijden van de finishlijn land mistte. In de reglementering staat dat de ballon op vaste grond moet landen, dus een landing op zee betekende onverbiddelijk dat de poging niet geslaagd was.


SpiritDe ballon die voor dit soort vaarten gebruikt word is van het type Rozière. Een Rozière-ballon werkt op basis van een combinatie van gas en hete lucht, een principe dat werd uitgevonden door Pilâtre de Rozier (vandaar de naam Rozière). Voor de lancering wordt de gascel slechts iets meer dan de helft gevuld met helium. Als de ballon stijgt, maken de warmte van de zon én de lagere druk van de atmosfeer, dat het helium uitzet.
Als de piloot wil dalen, laat hij helium ontsnappen door de kleppen aan de bovenkant van de gascel.

's Nachts, voor meer stijgvermogen, brand hij in korte ontstekingen propaan, waardoor de lucht in de heteluchtkoker verhit wordt en die warmt op zijn beurt het helium op.Ook gasballons kunnen meerdere dagen in de lucht blijven, vaarten van 3 of 4 dagen zijn perfect mogelijk. De duur van de vaart wordt bepaald door de hoeveelheid gas of ballast er nog aanwezig is. Een gasballon heeft echter de neiging om 's nacht, als de zon geen warmte meer geeft (zelfs als ze even schuil gaat achter de wolken), te dalen. Om die daling op te vangen moet de piloot dan ballast over boord werpen.

Om vaarten, zoals rond de wereld, die langer dan 5 dagen duren tot een goed einde te brengen zou men dus zeer veel ballast moeten kunnen meenemen. Het is nu net het wegvallen van de zonnewarmte die men bij een Rozière opvangt door zelf warmte toe te voegen... en meteen is ook het probleem met de ballast van de baan.Het idee van de Rozier, om een gasballon met een heteluchtballon te combineren, werd destijds bestempeld als het werk van een gek. Zonder deze uitvinding zou men er echter vermoedelijk nooit in geslaagd zijn om non-stop rond de wereld te varen in een ballon.

En waar zit het verschil? Pilâtre de Rozier gebruikte het zeer brandbare waterstof, nu maakt men gebruik van het onbrandbare (maar zeer dure) helium.


 

PiccardEn nu? De eerste projecten staan al op stapel om het in de hoogte te proberen, extreme hoogten...

Ook dit is geen geheel onbeschreven blad...de Zwitserse geleerde Auguste Piccard, die professor was aan de universiteit van Brussel, maakte met de steun van het Nationaal Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek van België reeds in de eerste helft van de jaren 1900 enkele wetenschappelijke ballonvaarten.
Hiervoor had hij een reusachtige stratosfeerballon gebouwd. Op 27 mei 1931 bereikte hij hiermee een recordhoogte van 15.781 meter. Het was de eerste ballonvaart met een drukcabine. Op 18 augustus 1931 bereikt Piccard zelfs een hoogte van 16.201 meter. Ook dit record moest er ondertussen al lang aangeloven!

Gerelateerde informatie

  • Gewijzigd op: donderdag, 25 april 2013
  • Hits: 16047